Ekonomik Sistem Nedir?

Bir ülkenin sahip olduğu kaynakların, gereksinme ve isteklerin karşılanması amacıyla vatandaşlar bireyler ve kurumlar arasındaki dağılımını esas alan kurallar bütünüdür. İşletmeler ekonomik sistemin birer unsurudur. Ekonomik sistem, içinde kendine özgü kurumlar, kurallar ve ekonomik karar birimlerini ifade eder.

İlk ve Orta Çağlarda ekonomiler daha çok tarıma dayalı “ev ekonomisi” niteliğindeydi. 17.Yüzyılda merkantilizm bir akım olarak İngiltere’de ortaya çıktı. Bu akım deniz aşırı ticaret yapan ülkelerce benimsenen altın ve gümüş gibi değerli madenleri gümüş miktarını artırmak için ihracata ağırlık veren ithalatı yasaklayan bir akımdır. Sadece hammadde ithalatı serbest bırakılmıştır. Aşırı devlet müdahalesini öngören öğreti ve buna dayalı iktisadi sistemdir. Merkantalizme göre dünya serveti sabittir, arttırılamaz. Biri kazanırken diğeri kaybeder.

Merkantalizm ekonomide müdahaleci bir sistemdir. Bu sistem, ekonomideki iktisadi gelişmeler karşısında kullanılırlığını kaybetmiştir. Adam Smith, David Ricardo, Jean Babtist Say ve Yohn Stuart Mill bu yeni dönemde ortaya atılan ekonomik düşüncelerin sahipleridir. En başta Adam Smith daha sonra diğerleri merkantalistlere karşı çıkarak dünya servetinin sabit olmadığını artırılabildiğini, bir ticarette her iki tarafında kazanabileceği düşüncesini savunmuştur. Bu yazıyı okuyan herkesin mutlaka hayatında bir yerde duyduğu o “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler.” ifadesini klasik iktisat anlayışının bir parçası olarak, Ulusların Zenginliği kitabında ele alarak açıklamıştır.

Geçmişten günümüze dünyada uygulama imkanı bulmuş birçok ekonomik sistem olmuştur. Ekonomik sistemler temelde üç başlıkta incelenebilir.

1- Serbest Piyasa Ekonomisi

Her türlü iktisadi faaliyetlerin, şahısların serbest girişimine ve kişiler arasındaki serbest sözleşmelere bırakıldığı, üretim, tüketim, bölüşüm kararlarının devlet müdahalesi olmadan üretici ve tüketici arasında arz ve talebe göre belirlendiği sistemdir. Serbest piyasa sistemine; liberal kapitalist, kapitalist sistem, pazar ekonomisi, piyasa ekonomisi adları da verilmektedir. Piyasa ekonomisi ve liberal düşünce akımının öngördüğü bir ekonomik düzeni yansıtır. Toplumda tabi bir dengenin varlığı kabul edilir. Serbest piyasa ekonomisinde özel girişim ön plana çıkar. Özel girişimin dört temel unsuru vardır. Bunlar; özel mülkiyet hakkı, seçme hakkı, serbest rekabet, kar elde etme hakkıdır.

2-Sosyalist Sistem (Planlı Ekonomik Sistem)

Sosyalist veya kolektivist sistem olarak da ifade edilen Totaliter müdahalesi sistem de üretim kaynakları olan toprak, sermaye ve emek toplum adına devletin mülkiyetindedir. Başlıca iktisadi faaliyetlerin devlet tarafından yürütüldüğü üretim araçlarının devletin kontrolünde olduğu, yatırım, üretim ve tüketicinin merkezi planlama ile yürütüleceği, kimlere ne miktarda ve nasıl dağıtılacağına devlet veya onun kurduğu merkezi planlama otoritelerinin karar verdiği ekonomik bir sistemdir.

3- Karma Ekonomik Sistem

İki uç noktada yer alan serbest piyasa ve planlı sistemin karmasıdır. Günümüzde ülkelerin yoğun olarak kullandığı bir sistemdir. Serbest ve sosyalist sistemlerin aksayan taraflarını bırakıp, iyi işleyen yönlerini alarak daha iyi bir iktisadi organizasyon oluşturma düşüncesinden doğmuştur. Karma ekonomik sistem hükümetin bazı iktisadi etkinliklerde bulunduğu veya etkinliklerin işleyişine müdahale ettiği, piyasa ekonomisi ile bir arada uyumlu olarak bulunduğu iktisadi sistemdir.

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: